Uppsala to jedno z najbardziej fascynujących miast Szwecji. Leży około 70 kilometrów na północ od Sztokholmu i jest czwartym co do wielkości ośrodkiem w kraju. To tutaj od wieków splatają się tradycja, duchowość i nauka. Z jednej strony miasto było dawniej centrum religijnym i politycznym Skandynawii, z drugiej – od XV wieku pozostaje miejscem, gdzie rozwija się nauka na najwyższym poziomie. Uppsala do dziś zachwyca bogactwem dziedzictwa historycznego i wciąż pozostaje symbolem szwedzkiej tożsamości.
Gamla Uppsala – dawne centrum wierzeń
Historia Uppsali sięga czasów pogańskich. Kilka kilometrów na północ od współczesnego miasta znajduje się Gamla Uppsala (Stara Uppsala), która jest wyjątkowym miejscem w dziejach Skandynawii. To tutaj znajdowało się największe centrum kultu religijnego w epoce wikingów, gdzie odbywały się uroczystości i składano ofiary dawnym bóstwom. Charakterystycznym elementem krajobrazu są trzy monumentalne kurhany, które według legend kryją groby starożytnych królów. Dziś Gamla Uppsala przyciąga turystów muzeum archeologicznym oraz romańskim kościołem, który symbolizuje przejście od wierzeń pogańskich do chrześcijaństwa.
Foto 1; Gustav Dalesjö
Symbolem chrześcijańskiej tradycji Uppsali jest majestatyczna katedra (Uppsala Domkyrka). Jej budowę rozpoczęto w XIII wieku, a konsekracja nastąpiła w 1435 roku. Z czasem stała się najważniejszą świątynią w całej Szwecji i siedzibą arcybiskupa. Katedra była miejscem koronacji szwedzkich monarchów, a w jej wnętrzu spoczywają królowie i święci. Szczególne znaczenie ma grób św. Eryka, patrona Szwecji oraz króla Gustawa Wazy. W świątyni pochowano również wybitnych uczonych, m.in. Carla von Linné – botanika, którego prace zmieniły oblicze światowej nauki.
Foto 2; Gustav Dalesjö
Zaledwie kilka kroków dalej wznosi się Zamek w Uppsali (Uppsala slott), świadek burzliwej historii kraju. Zamek góruje nad panoramą miasta, stojąc na wzgórzu obok ogrodów botanicznych. Wzniesiony w XVI wieku z inicjatywy króla Gustawa Wazy, miał być symbolem nowej, potężnej Szwecji. Choć jego mury wielokrotnie były niszczone i odbudowywane, do dziś stanowi jedno z najważniejszych miejsc w kraju zarówno pod względem historycznym, jak i kulturalnym.
Historia zamku to zarazem historia Szwecji. To właśnie tutaj w 1567 roku doszło do tzw. „krwawej uczty w Uppsali”, podczas której król Eryk XIV kazał zamordować kilku szlachciców. W murach zamku ogłoszono również Uppsalską Konfesję Wiary (1593), która potwierdziła protestancki charakter Szwecji. Zamek przetrwał również ogromny pożar w 1702 roku, który zniszczył znaczną część Uppsali. Odbudowywany stopniowo, zmieniał swoje funkcje i wygląd, stając się ważnym elementem tożsamości miasta. Obecnie Zamek pełni kilka ról. Znajduje się tu rezydencja gubernatora regionu Uppsala, a także instytucje kulturalne, w tym Muzeum Sztuki w Uppsali (Uppsala konstmuseum). Dziś zamek łączy w sobie majestat historii z nowoczesnym duchem sztuki i kultury, gdzie można podziwiać współczesne wystawy malarstwa, rzeźby i instalacji.
Foto 3; Gustav Dalesjö
Uppsala – stolica nauki
Uppsala od wieków uznawana jest za intelektualne i naukowe serce kraju. To tutaj znajduje się najstarszy uniwersytet w Szwecji – Uniwersytet w Uppsali, założony w 1477 roku, który do dziś odgrywa kluczową rolę w rozwoju nauki, kultury i innowacji. Uniwersytet ten był miejscem pracy wielu wybitnych uczonych, m.in. Andersa Celciusa – twórcy skali temperatur, Carla von Linné – ojca współczesnej systematyki roślin i zwierząt, czy Andersa Ångströma – fizyka, którego nazwiskiem nazwano jednostkę długości stosowaną w spektroskopii. Uniwersytet jest także ważnym centrum kultury. Warto odwiedzić tu bibliotekę Carolina Rediviva, gdzie przechowywany jest unikatowy Codex Argenteus, VI-wieczny rękopis biblijny, znany jako „Srebrna Biblia”.
Foto 4; Niklas Lundengård
Uniwersytet w Uppsali przyciąga nie tylko studentów ze Szwecji, ale i z całego świata. Oferuje szeroki zakres kierunków badawczych od nauk humanistycznych, przez medycynę, aż po nowoczesne badania nad sztuczną inteligencją i biotechnologią. Miasto od dawna jest także ważnym ośrodkiem badań medycznych. Działa tu szpital uniwersytecki Akademiska Sjukhuset, jeden z największych i najbardziej zaawansowanych w całej Skandynawii. Uppsala jest również siedzibą wielu instytucji naukowych, w tym Szwedzkiej Akademii Nauk Przyrodniczych oraz licznych centrów badawczych. Dzięki temu stanowi przestrzeń, w której tradycja łączy się z nowoczesnością.
Foto 5; Xulio Gonzalez
Gustavianum – symbol naukowej Uppsali
Gustavianum to jeden z najbardziej charakterystycznych budynków w Uppsali i prawdziwa perła dla miłośników historii nauki. Wzniesione w latach 20. XVII wieku, przez wiele stuleci pełniło rolę głównej siedziby Uniwersytetu w Uppsali, najstarszej uczelni w Szwecji. Budynek swą nazwę zawdzięcza królowi Gustawowi II Adolfowi, który był jednym z głównych fundatorów rozbudowy uniwersytetu.
Najbardziej fascynującą częścią Gustavianum jest bez wątpienia Teatr Anatomiczny, ufundowany przez Olofa Rudbecka w 1663 roku. To jedno z najstarszych tego typu miejsc na świecie. Sala w kształcie amfiteatru była przeznaczona do publicznych pokazów sekcji zwłok, które przyciągały nie tylko studentów medycyny, ale też przedstawicieli lokalnej społeczności. Dzięki temu miejsce to odegrało kluczową rolę w rozwoju wiedzy o ludzkim ciele w Szwecji. Dziś teatr anatomiczny, zachowany w doskonałym stanie, pozwala przenieść się do czasów, gdy nauka była nie tylko praktyką, ale i spektaklem.
Foto 6; Niklas Lundengård
Przez wiele lat Gustavianum pełniło funkcję muzeum uniwersyteckiego, w którym zgromadzono bezcenne zbiory związane z historią nauki, archeologią i kulturą. Wśród eksponatów znalazły się m.in.: słynny „Helmetschmuck” z Valsgärde – bogato zdobione hełmy wikińskie, kolekcje egipskich mumii i artefaktów, przyrządy naukowe wykorzystywane przez uczonych Uniwersytetu oraz pamiątki związane z Carlem von Linné i Andersem Celsiuszem. Gustavianum było nie tylko miejscem ekspozycji, ale też symbolem akademickiej tradycji miasta. Dla turystów odwiedzających Uppsalę jest to obowiązkowy punkt na mapie miasta, a dla miłośników historii medycyny – prawdziwy skarb.
Miasto studentów i innowacji
Uppsala tętni młodością, bo znaczną część jego mieszkańców stanowią studenci, którzy wypełniają ulice, kawiarnie i biblioteki. Dzięki temu życie miasta jest wypełnione energią, a atmosfera sprzyja wymianie myśli i tworzeniu innowacyjnych projektów. Wspierają je m.in. lokalne inkubatory przedsiębiorczości oraz współpraca z przemysłem technologicznym i farmaceutycznym. Nieprzypadkowo Uppsala jest często nazywana „szwedzką stolicą nauki”. Tu rozwijają się idee, które mają wpływ nie tylko na Szwecję, ale i na cały świat. W Uppsali nie sposób się nudzić. Ponad 40 tysięcy studentów nadaje miastu rytm pełen energii i świeżości. Festiwale, liczne koncerty, imprezy i klimatyczne knajpki sprawiają, że każdy dzień może być tu małym świętem.
Foto 7; Malin Kellhorn
Jednocześnie malownicza rzeka Fyrisån, płynąca przez centrum, nadaje Uppsali spokojny, skandynawski urok. Spacerując jej brzegami, można podziwiać piękne widoki, zrobić przerwę w jednej z klimatycznych kawiarni albo zajrzeć do niewielkich sklepików z lokalnymi pamiątkami. To miejsce, które idealnie łączy wypoczynek z odkrywaniem miasta. Wystarczy kilka kroków wzdłuż rzeki, by poczuć wyjątkową atmosferę Uppsali.
Foto 8; Malin Kellhorn
Zielona oaza w sercu Uppsali
Uppsala to jednak nie tylko historia i nauka, ale także miasto pełne zieleni i sztuki. Ogrody botaniczne Uniwersytetu w Uppsali, znane jako Botaniska trädgården, to jedno z najpiękniejszych i najbardziej znaczących miejsc w mieście. Ich historia nierozerwalnie łączy się z postacią Carla von Linné, „ojca nowoczesnej systematyki roślin”. To właśnie on w XVIII wieku nadał ogrodom nowy kształt i uczynił je miejscem badań naukowych oraz edukacji. Botaniska trädgården to nie tylko przestrzeń rekreacyjna, ale przede wszystkim żywe laboratorium przyrody. W ogrodach rośnie ponad 9 tysięcy gatunków roślin z całego świata od rodzimych gatunków północy po egzotyczne rośliny tropikalne. Na odwiedzających czekają m.in.: ogród geometryczny z symetrycznymi rabatami, zaprojektowany według klasycznych wzorców Linné, palmiarnia z kolekcją roślin tropikalnych, w tym palm, kaktusów i storczyków oraz arboretum, gdzie można zobaczyć różnorodne gatunki drzew oraz sezonowe rabaty kwiatowe, które zmieniają się wraz z porami roku.
Foto 9; Gustav Dalesjö
Ogrody w Uppsali pełnią nie tylko funkcję naukową i edukacyjną, ale także kulturalną. Organizowane są tu koncerty plenerowe, wystawy oraz różnego rodzaju wydarzenia artystyczne. Latem Botaniska trädgården zamienia się w tętniące życiem centrum spotkań mieszkańców i turystów. Dzięki powiązaniu z Uniwersytetem w Uppsali, ogrody stanowią ważne zaplecze badawcze i dydaktyczne. To tutaj studenci biologii i botaniki zdobywają wiedzę praktyczną, a naukowcy prowadzą badania nad różnorodnością gatunków i ochroną środowiska. Botaniska trädgården to miejsce, gdzie można nie tylko uczyć się o przyrodzie, ale także odpocząć i nacieszyć się ciszą w samym centrum miasta. Spacer alejkami ogrodu, odpoczynek przy fontannie czy wizyta w oranżerii to idealny sposób, by poczuć wyjątkowy klimat Uppsali – miasta, w którym nauka i przyroda od wieków idą w parze.
Foto 10; Niklas Lundengård
Uppsala to wyjątkowe miasto, w którym tradycja spotyka się z nauką. Z jednej strony przypomina o czasach pogańskich i średniowiecznych, z drugiej – inspiruje do odkrywania i rozwoju dzięki swojej akademickiej atmosferze. To miasto, które zachwyca zarówno turystów spragnionych historii i kultury, jak i tych, którzy szukają młodzieńczej energii i zielonych przestrzeni. To właśnie połączenie historii, duchowości i naukowej pasji sprawia, że Uppsala nazywana jest sercem szwedzkiej kultury i wiedzy.
Tekst: Anna Moleda
Zdjęcia; Visit Sweden
